برای کم کردن حجم ویدیوی 4K برای یوتیوب، فایل را با HEVC یا H.264 و با همان بیت‌ریتی که یوتیوب برای رزولوشن انتخابی‌ات پیشنهاد می‌کند دوباره بساز: ۳۵ تا ۴۵ مگابیت بر ثانیه برای 2160p با ۳۰ فریم، ۱۶ مگابیت برای 1440p و ۸ تا ۱۰ مگابیت برای 1080p. یک کلیپ ۱۰ دقیقه‌ای 4K با ۴۰ مگابیت حدود ۳ گیگابایت می‌شود؛ همان کلیپ در 1080p با ۱۰ مگابیت حدود ۷۵۰ مگابایت، یعنی یک‌چهارم حجم و یک‌چهارم زمان آپلود. با اینترنت ایران این فرق یعنی ۷۰ دقیقه آپلود در برابر ۱۸ دقیقه. اینکه 4K این هزینه را می‌ارزد یا نه، به محتوای تصویر و صفحه‌ی بیننده بستگی دارد و هر دو جوابش پایین آمده.
یوتیوب برای 4K چه بیت‌ریتی پیشنهاد می‌کند؟
گوگل جدول بیت‌ریت پیشنهادی آپلود را در راهنمای یوتیوب، زیر عنوان «تنظیمات پیشنهادی انکود برای آپلود» منتشر کرده. برای ویدیوی SDR:
| رزولوشن آپلود | ۲۴ تا ۳۰ فریم | ۴۸ تا ۶۰ فریم |
|---|---|---|
| 1080p | ۸ مگابیت | ۱۲ مگابیت |
| 1440p (2K) | ۱۶ مگابیت | ۲۴ مگابیت |
| 2160p (4K) | ۳۵ تا ۴۵ مگابیت | ۵۳ تا ۶۸ مگابیت |
برای HDR در هر رزولوشن عددها بالاتر است. بقیه‌ی توصیه برای همه‌ی اندازه‌ها یکی است: قالب MP4، کدک H.264 پروفایل High (HEVC هم پذیرفته می‌شود)، بدون اینترلیس، رنگ 4:2:0، همان فریم‌ریت ضبط، و صدای AAC-LC با ۴۸ کیلوهرتز. بخش صدا را در تنظیمات آپلود یوتیوب نوشته‌ایم.
دو نکته درباره‌ی این جدول. اول اینکه این عددها برای آپلود است، نه چیزی که بیننده می‌گیرد. یوتیوب هر فایلی را دوباره انکود می‌کند و نسخه‌های خیلی سبک‌تر خودش را پخش می‌کند؛ بیت‌ریت آپلود تو فقط سقف کیفیت آن نسخه‌ها را تعیین می‌کند. دوم اینکه عدد 4K حدود چهار تا شش برابر 1080p است، چون 4K چهار برابر پیکسل دارد. 4K ارزان وجود ندارد.
یوتیوب با آپلود 4K فرق دارد یا نه؟
احتمالاً بله، و همین دلیل اصلی کسانی است که با اینکه مخاطبشان با گوشی تماشا می‌کند، 1440p یا 4K آپلود می‌کنند.
سازنده‌ها و تسترها سال‌هاست گزارش کرده‌اند که یوتیوب ویدیوهای کم‌بازدیدی را که با 1080p و پایین‌تر آپلود شده بودند فقط با H.264 پخش می‌کرد، ولی برای آپلودهای 1440p و 2160p نسخه‌ی VP9 می‌ساخت، از جمله برای همان نسخه‌ی 1080p که بیشتر بیننده‌ها می‌بینند. VP9 در بیت‌ریت یکسان معمولاً تمیزتر از H.264 است و در صحنه‌های تاریک و شلوغ کمتر چهارخانه می‌شود. پس آپلود 1440p یا 4K می‌تواند برای همه‌ی بیننده‌ها یک نسخه‌ی 1080p بهتر بخرد.
این را یک گرایش مشاهده‌شده بدان، نه قانون. یوتیوب رفتارش را رسمی منتشر نمی‌کند، در این سال‌ها عوض شده (الان روی بعضی ویدیوها AV1 هم دیده می‌شود) و ممکن است به بازدید و کانال هم بستگی داشته باشد. خودت می‌توانی روی هر ویدیویی چک کنی: روی پخش‌کننده راست‌کلیک کن، Stats for nerds را باز کن و خط Codecs را بخوان: avc1 یعنی H.264، vp09 یعنی VP9 و av01 یعنی AV1.
کی 4K را نگه داریم؟
وقتی پیکسل‌های اضافه واقعاً چیزی را حمل می‌کنند:
- قاب پر از جزئیات. منظره، تصویر پهپاد، نمای نزدیک محصول، ضبط صفحه با متن ریز، گیم. کوچک کردن به 1080p سه‌چهارم پیکسل‌ها را دور می‌ریزد و در این صحنه‌ها دیده می‌شود.
- بیننده‌ی تلویزیون و مانیتور. در YouTube Analytics نوع دستگاه را ببین. اگر سهم قابل‌توجهی از زمان تماشا روی TV است، 4K واقعاً 4K دیده می‌شود.
- فیلم HDR. آیفون و اندرویدهای جدید به‌طور پیش‌فرض HDR ضبط می‌کنند. اگر HDR را نگه می‌داری، رزولوشن را هم نگه دار؛ آپلود 4K HDR همان حالتی است که این مسیر برایش ساخته شده.
- آینده. ویدیو سال‌ها روی کانال می‌ماند. صفحه‌ها بزرگ‌تر می‌شوند؛ آپلود 1080p بزرگ‌تر نمی‌شود.
بهایش حجم فایل است. با عددهای خود یوتیوب، 4K در فریم‌ریت یکسان حدود چهار و نیم تا پنج و نیم برابر 1080p حجم دارد.
کی 1080p کافی است؟
وقتی پیکسل‌ها کاری نمی‌کنند:
- چهره‌ی گوینده، پادکست، آموزش، ولاگ. یک صورت و یک دیوار به ۸ میلیون پیکسل در هر فریم نیاز ندارد.
- بیننده‌ی گوشی. صفحه‌ی ۶٫۱ اینچی با ۱۰۸۰ × ۲۴۰۰ پیکسل هر چه هم آپلود کرده باشی بیشتر از ۱۰۸۰ خط نشان نمی‌دهد، و گوشی روی اینترنت همراه به‌ندرت اصلاً نسخه‌ی 2160p را می‌گیرد.
- منبعی که قبلاً فشرده شده. اگر این «4K» از تلگرام یا یک ضبط‌کننده‌ی صفحه با ۱۰ مگابیت درآمده، جزئیات 4Kای نمانده که حفظش کنی.
یک راه وسط هم هست که ارزش دانستن دارد: 1440p با ۱۶ مگابیت. حجمش ۴۰٪ فایل 4K است، همان رفتار «رزولوشن بالا» را که بالا گفتیم می‌گیرد و از منبع 4K تمیز کوچک می‌شود. برای بیشتر کانال‌های کوچک، همین نقطه‌ی تعادل است.
حجم فایل چقدر می‌شود و آپلودش چقدر طول می‌کشد؟
حجم تقریباً برابر است با بیت‌ریت ضرب در مدت. ۱۰ دقیقه یعنی ۶۰۰ ثانیه، و هر ۸ مگابیت یک مگابایت است. برای اینترنت ایران میانه‌ی سرعت آپلود ثابت را حدود ۵٫۷ مگابیت گرفته‌ایم و هزینه‌ی فیلترشکن حجمی را ۸ هزار تومان برای هر گیگابایت به‌علاوه‌ی حدود ۱۰٪ سربار تونل؛ حساب کاملش این‌جاست.
| کلیپ ۱۰ دقیقه‌ای | بیت‌ریت | حجم | آپلود با ۵٫۷ مگابیت | هزینه با فیلترشکن حجمی |
|---|---|---|---|---|
| 2160p با ۳۰ فریم | ۴۰ مگابیت | حدود ۳ گیگابایت | حدود ۷۰ دقیقه | حدود ۲۶ هزار تومان |
| 1440p با ۳۰ فریم | ۱۶ مگابیت | حدود ۱٫۲ گیگابایت | حدود ۲۸ دقیقه | حدود ۱۰٫۵ هزار تومان |
| 1080p با ۳۰ فریم | ۱۰ مگابیت | حدود ۷۵۰ مگابایت | حدود ۱۸ دقیقه | حدود ۶٫۵ هزار تومان |
همان ۱۰ دقیقه: ۷۵۰ مگابایت، ۱٫۲ گیگ یا ۳ گیگ؛ ۱۸، ۲۸ یا ۷۰ دقیقه آپلود روی خط ۵٫۷ مگابیتی.
این حجم فایل فشرده‌شده است. چیزی که از دوربین بیرون می‌آید معمولاً خیلی بالاتر از این عددهاست: در آزمایش‌های ما کلیپ APV گلکسی S25 با ۲۴۸ مگابیت ضبط شده بود، و اپل می‌گوید ProRes تا ۳۰ برابر HEVC حجم دارد. پس حتی اگر 4K را نگه می‌داری، فشرده کردن تا ۴۰ مگابیت اختیاری نیست؛ فرق آپلود ۳ گیگی با آپلود حدود ۱۸٫۶ گیگی (با همان ۲۴۸ مگابیت APV) است، که روی خط ۵٫۷ مگابیتی یعنی بیش از هفت ساعت.
قدم‌به‌قدم: ویدیوی 4K را چطور برای یوتیوب فشرده کنیم؟
- فایل را بخوان. رزولوشن، فریم‌ریت، بیت‌ریت، ۸ بیت یا ۱۰ بیت، و اینکه HDR یا Log است یا نه. گزارش رایگان بچلون این‌ها را نشان می‌دهد؛ MediaInfo هم همین‌طور.
- رزولوشن را انتخاب کن با دو بخش بالا. جزئیات یا بیننده‌ی تلویزیون: 2160p. بیننده‌ی گوشی و چهره‌ی گوینده: 1080p. مردد: 1440p.
- کدک را انتخاب کن. HEVC ده‌بیتی اگر منبع HDR یا ۱۰ بیتی است؛ H.264 پروفایل High اگر فایل باید روی هر دستگاهی باز شود. فرق این دو را برای حجم و سازگاری در تفاوت HEVC و H.264 گفته‌ایم.
- بیت‌ریت را تنظیم کن. ۴۰ مگابیت برای 2160p با ۳۰ فریم، ۱۶ برای 1440p، ۱۰ برای 1080p؛ برای ۶۰ فریم حدود ۱٫۵ برابر. بیت‌ریت متغیر با سقفی حدود دو برابر هدف بگذار تا صحنه‌های شلوغ جا داشته باشند. اگر ابزارت کیفیت ثابت دارد، CRF بین ۱۸ تا ۲۳ در x264 محدوده‌ی معمول است.
- فریم‌ریت را دست نزن. ۵۹٫۹۴ باید ۵۹٫۹۴ بماند. تبدیل ۶۰ به ۳۰ باید تصمیم باشد، نه عارضه‌ی جانبی.
- رنگ را درست تبدیل کن. HDRای که HDR آپلود می‌شود باید متادیتای BT.2020 و PQ یا HLG خودش را نگه دارد. HDRای که SDR آپلود می‌شود باید tone-map شود، وگرنه خاکستری می‌رسد؛ همان مشکل ریلز رنگ‌پریده.
- صدا را درست کن. AAC-LC، ۴۸ کیلوهرتز، ۱۹۲ کیلوبیت، بلندی روی -14 LUFS و قله زیر -1 dBTP. اگر ویدیوهایت از بقیه آرام‌تر شنیده می‌شوند، دلیلش این است.
- قبل از آپلود بسنج. فایل جدید را با VMAF با اصلی مقایسه کن؛ هدف ۹۰ به بالا، و ۹۳ اگر برای انکود دوباره‌ی یوتیوب حاشیه می‌خواهی. پایین‌تر بود، بیت‌ریت را حدود ۱٫۴ برابر کن و دوباره بساز.
- MP4 با فهرست در ابتدای فایل (fast start) آپلود کن تا پردازش یوتیوب قبل از تمام شدن آپلود شروع شود.
پریست یوتیوب بچلون با 4K چه می‌کند؟
بچلون همین انتخاب‌ها را یک کلیک می‌کند و بعد کار خودش را می‌سنجد.
- کدک و رزولوشن: HEVC تا 2160p با ۶۰ فریم، ۱۰ بیتی، با حفظ HDR (HDR10 و HLG). اگر کامپیوتر انکودر HEVC ده‌بیتی ندارد، HDR به SVT-AV1 می‌رود، نه به SDR خاکستری.
- نردبان بیت‌ریت: 2160p با ۴۰ مگابیت و سقف ۸۰، 1440p با ۱۶ (سقف ۴۰)، 1080p با ۱۰ (سقف ۲۰). گزینه‌های «کوچک‌تر» و «کیفیت بالاتر» این‌ها را ۰٫۷۵ و ۱٫۳ برابر می‌کنند که در اندازه‌گیری‌های ما حدود یک امتیاز VMAF جابه‌جا می‌کند.
- سنجش: VMAF روی ده نمونه‌ی ۲ ثانیه‌ای در برابر فایل اصلی، با کف پیش‌فرض ۹۳. اگر نمره پایین‌تر بیاید، با ۱٫۴ و بعد ۲ برابر بیت‌ریت (تا سقف) دوباره می‌سازد و فقط بعد از آن اجازه دارد بگوید «آماده». روی Intel HD 530، کلیپ Samsung Log برای یوتیوب VMAF ۹۴٫۹۶ گرفت با ۷۲٪ کاهش حجم.
- قانون بی‌ضرر: فایلی که از قبل مناسب مقصد است دوباره انکود نمی‌شود، فقط remux. فایل اصلی هرگز دست نمی‌خورد.
بررسی فایل همیشه رایگان است؛ هر نسخه‌ی آماده‌ی آپلود یکی از سه ویدیوی رایگان را مصرف می‌کند، و کد خریداری‌شده به همین کامپیوتر قفل است و آفلاین کار می‌کند.
راه میان‌بر
اگر حوصله‌ی این حساب‌وکتاب را نداری، فایل 4K را روی بچلون بینداز. گزارش رایگانش بیت‌ریت منبع را می‌گوید، اینکه HDR یا Log است، و نسخه‌ی یوتیوب در 2160p یا 1440p یا 1080p چقدر وزن خواهد داشت؛ تصمیم «بماند یا کوچک شود» را با عدد جلوی چشمت می‌گیری. یک کلیک نسخه‌ی آماده‌ی آپلود را روی کامپیوتر خودت و آفلاین می‌سازد، با VMAF می‌سنجد و زیر آستانه هرگز «آماده» نمی‌گوید. سه ویدیوی اول با همه‌ی امکانات رایگان است و بعد از آن یک پلن ماهانه‌ی کوچک. دانلود نسخه‌ی ویندوز یا دیدن پلن‌ها.