برای آپلود در ۲۰۲۶، وقتی انکودر و مقصدت پشتیبانی کنند، HEVC پیش‌فرض بهتری است: همان VMAF را با بیت‌ریت به‌مراتب کمتر می‌گیرد (در منابع عمومی معمولاً حدود ۲۵ تا ۵۰ درصد کمتر، بسته به محتوا و انکودر)، HDR ده‌بیتی را حمل می‌کند، و یوتیوب، اینستاگرام و تیک‌تاک هر سه می‌پذیرندش. H.264 هنوز وقتی انتخاب درست است که فایل باید روی هر چیزی پخش شود (لپ‌تاپ قدیمی بدون افزونه‌ی HEVC، اندروید‌باکس ارزان، مرورگر وب) یا ابزاری در مسیرت HEVC را رد می‌کند. در هر دو حالت پلتفرم فایل تو را دوباره انکود می‌کند؛ کدکی که انتخاب می‌کنی حجم آپلود و زنده ماندن HDR را تعیین می‌کند، نه چیزی را که بیننده می‌بیند.
همان کیفیت اندازه‌گیری‌شده، بیت‌ریت کمتر. چقدر کمتر، به فیلم و انکودر بستگی دارد.
HEVC و H.264 واقعاً چه فرقی دارند؟
H.264 (همان AVC) مال سال ۲۰۰۳ است و پرپشتیبانی‌ترین کدک ویدیویی تاریخ. HEVC (همان H.265) در ۲۰۱۳ با ابزار پیچیده‌تری آمد: بلوک‌های بزرگ‌تر و انعطاف‌پذیرتر، پیش‌بینی حرکت بهتر، و پشتیبانی ذاتی از رنگ ۱۰ بیتی و متادیتای HDR. هزینه‌اش این است که HEVC برای انکود و دیکود کار بیشتری می‌خواهد و سال‌ها طول کشید تا این کار به سخت‌افزار منتقل شود.
| H.264 (AVC) | HEVC (H.265) | |
|---|---|---|
| بیت‌ریت برای کیفیت یکسان | مرجع | معمولاً ۲۵ تا ۵۰٪ کمتر، بسته به محتوا |
| پشتیبانی پخش | عملاً همه‌جا | گوشی‌ها از حدود ۲۰۱۷؛ کامپیوتر با دیکود سخت‌افزاری یا افزونه؛ تلویزیون‌های 4K |
| عمق بیت / HDR | در عمل ۸ بیت SDR | ۱۰ بیت؛ HLG، HDR10، Dolby Vision |
| سرعت انکود (نرم‌افزاری) | سریع (x264) | کندتر (x265، Kvazaar) |
| سرعت انکود (سخت‌افزاری) | سریع | سریع روی NVENC، Quick Sync، AMF |
| پذیرش پلتفرم‌ها | یوتیوب، اینستاگرام، تیک‌تاک | یوتیوب، اینستاگرام، تیک‌تاک |
| هنوز کجا برنده است | سازگاری، وب، دستگاه‌های قدیمی | حجم فایل، HDR، آپلود با رزولوشن بالا |
به چیزی که در جدول نیست دقت کن: ردیفی برای «بیننده چه می‌بیند». یوتیوب، اینستاگرام و تیک‌تاک هر چه بفرستی را باز می‌کنند و در نردبان نسخه‌های خودشان، اغلب با VP9 یا AV1، دوباره انکود می‌کنند. انتخاب کدک تو درباره‌ی مسیر رفتن به پلتفرم است، نه مسیر برگشتن از آن.
HEVC با کیفیت یکسان چقدر از H.264 کوچک‌تر است؟
منابع عمومی صنعت معمولاً صرفه‌جویی را حدود ۲۵ تا ۵۰ درصد بیت‌ریت برای کیفیت ادراکی یکسان می‌گویند. این بازه واقعی است، نه احتیاط: فیلم تمیز و کم‌حرکت بیشترین سود را می‌برد، فیلم دانه‌دار یا پرتحرک کمترین را، و یک انکودر سخت‌افزاری خوب H.264 می‌تواند به یک HEVC متوسط نزدیک شود. این عدد را شکل کلی جواب بدان و فایل‌های خودت را اندازه بگیر.
یک اندازه‌گیری واقعی از آزمایشگاه خودمان نشان می‌دهد ۱۰ مگابیت HEVC چه می‌خرد: یک کلیپ Samsung Log با 1080p30، ۱۲۰ ثانیه و ۳۴ مگابیت، با انکودر HEVC کوییک‌سینک اینتل روی HD 530 به ۱۰ مگابیت تبدیل شد و در حالت سریع VMAF ۹۵٫۲۳ و در حالت بهترین ۹۵٫۶۰ گرفت، در برابر سقف اندازه‌گیری ۹۷٫۸۴ برای همان کلیپ. یعنی فایلی حدود ۷۰٪ کوچک‌تر (۳۴ به ۱۰ مگابیت) با نمره‌ای که راهنمای معمول «تقریباً نامرئی» صدایش می‌کند. همان بیت‌ریت با H.264 روی این فیلم نمره‌ی کمتری می‌گیرد؛ چقدر کمتر، دقیقاً چیزی است که باید اندازه گرفت نه فرض کرد. روش کار در کم کردن حجم فیلم بدون افت کیفیت آمده.
نتیجه‌ی عملی برای کسی که با شکن حجمی آپلود می‌کند: با هدف کیفیت یکسان، آپلود HEVC زودتر تمام می‌شود و حجم کمتری می‌سوزاند. فایل ۴ گیگی روی ۱۰ مگابیت حدود ۵۵ دقیقه آپلود می‌شود؛ یک‌سوم داده‌ی کمتر یعنی یک‌سوم انتظار کمتر و یک‌سوم هزینه‌ی کمتر.
کدام همه‌جا پخش می‌شود؟
H.264. HEVC روی بیشتر چیزهایی که در چند سال اخیر ساخته شده پخش می‌شود، با حفره‌هایی که در ایران هنوز راحت می‌شود واردشان شد.
HEVC کجا کمک لازم دارد: برنامه‌های خود ویندوز، باکس‌های قدیمی‌تر و بیشتر مرورگرها.
- ویندوز ۱۰/۱۱. H.264 داخل خود ویندوز است. HEVC در Photos، Media Player و Movies & TV فقط با افزونه‌ی HEVC Video Extensions از مایکروسافت استور باز می‌شود، که خریدش بدون کارت بین‌المللی عملاً ممکن نیست؛ VLC و PotPlayer بدون افزونه پخشش می‌کنند. دیکود سخت‌افزاری روی اینتل از نسل ششم (Skylake، ۲۰۱۵؛ ۱۰ بیت از نسل هفتم)، روی انویدیا از سری GTX 950/10 و روی AMD از Polaris هست. لپ‌تاپ‌های نسل چهارم و پنجم که هنوز در ایران زیادند، HEVC را فقط با پردازنده باز می‌کنند و 4K برایشان سنگین است.
- اندروید. گوشی‌های حدود ۲۰۱۶ به بعد HEVC را سخت‌افزاری دیکود می‌کنند؛ گوشی‌های خیلی ارزان یا خیلی قدیمی شاید نه.
- آیفون و آیپد. HEVC از آیفون ۷ و iOS 11 (۲۰۱۷). اپل به‌طور پیش‌فرض HEVC ضبط می‌کند.
- تلویزیون هوشمند و باکس. تلویزیون‌های 4K چون پخش 4K به HEVC متکی است، دیکودش می‌کنند. تلویزیون‌های HD قدیمی‌تر و اندروید‌باکس‌های ارزان اغلب نه، یا روی ۱۰ بیت می‌پرند.
- مرورگرها. H.264 در هر مرورگری پخش می‌شود. HEVC در سافاری، و در کروم و اج فقط وقتی دستگاه دیکودر سخت‌افزاری داشته باشد؛ پشتیبانی فایرفاکس محدود است. اگر فایل قرار است مستقیم در یک صفحه‌ی وب بنشیند، H.264.
قاعده‌ای که از این درمی‌آید: HEVC برای آپلود به پلتفرم‌ها (که خودشان تبدیل می‌کنند) و برای دستگاه‌هایی که چک کرده‌ای؛ H.264 برای فایلی که به آدم‌ها یا پخش‌کننده‌هایی می‌دهی که نمی‌توانی چکشان کنی.
برای یوتیوب، اینستاگرام یا تیک‌تاک فرقی دارد کدام را بفرستم؟
کمتر از چیزی که مردم فکر می‌کنند، چون هر سه تبدیل می‌کنند. در سه مورد مشخص فرق دارد.
حجم آپلود. با کیفیت یکسان، HEVC فایل کوچک‌تر است، پس آپلود زودتر تمام می‌شود و روی اینترنت حجمی کمتر خرج دارد. نسبت به بیت‌ریت‌های توصیه‌شده‌ی خود یوتیوب (۸ مگابیت برای 1080p30، ۱۲ برای 1080p60، ۳۵ تا ۴۵ برای 2160p30)، آپلود HEVC با همان کیفیت دیداری می‌تواند به‌وضوح زیر این عددها بنشیند؛ جزئیات تنظیمات در تنظیمات آپلود یوتیوب آمده.
HDR. اگر می‌خواهی یوتیوب نسخه‌ی HDR بسازد، فایل آپلودی باید ویدیوی ۱۰ بیتی با متادیتای HDR داشته باشد، که در عمل یعنی HEVC (یا ProRes، یا AV1). آپلود H.264 هشت‌بیتی SDR است، تمام. برای HDR آیفون که به اینستاگرامِ iOS می‌رود هم همین‌طور؛ حالا اغلب در همان شکل Dolby Vision که آیفون ضبط می‌کند زنده می‌ماند.
پذیرش. هر سه پلتفرم هر دو کدک را در فهرست پذیرفته‌ها دارند. تنظیمات انکود پیشنهادی یوتیوب کدک H.264 را توصیه می‌کند و آپلود HEVC را هم کنارش می‌پذیرد؛ اینستاگرام و تیک‌تاک هر دو را در MP4 یا MOV قبول می‌کنند. رد شدن فایل، وقتی اتفاق بیفتد، تقریباً همیشه به قالب، فریم‌ریت یا حجم مربوط است، نه کدک.
انکود HEVC کندتر است؟
در نرم‌افزار، بله، به‌وضوح: x265 و Kvazaar برای هر فریم کار بیشتری از x264 می‌کنند. در سخت‌افزار این فاصله تقریباً از بین می‌رود. از همان جلسه‌ی آزمایشگاه بالا: کوییک‌سینک HEVC روی HD 530 کلیپ 1080p را در حالت سریع با ۵۶٫۸ فریم بر ثانیه و در حالت بهترین با ۳۱٫۶ فریم انکود کرد (VMAF ۹۵٫۲۳ و ۹۵٫۶۰)، در حالی که انکودر نرم‌افزاری Kvazaar با ۱۰٫۵ فریم بر ثانیه به VMAF ۹۵٫۹۰ رسید. مسیر نرم‌افزاری ۰٫۳ تا ۰٫۷ امتیاز VMAF را با حدود ۲٫۶ تا ۴ برابر زمان خرید (۳۷۵ ثانیه در برابر ۱۴۵ و ۹۴).
پس سؤال کمتر «HEVC یا H.264» است و بیشتر «انکودر سخت‌افزاری HEVC دارم یا نه». هر پردازنده‌ی اینتل با گرافیک داخلی از ۲۰۱۵ به بعد، هر کارت انویدیا از GTX 950 و سری ۱۰ به بعد، و هر کارت AMD از Polaris به بعد یکی دارد. روی لپ‌تاپی که هیچ‌کدام را ندارد، H.264 نرم‌افزاری مسیر سریع است و HEVC نرم‌افزاری مسیر کند.
کدام را انتخاب کنم؟
در پنج قدم تصمیم بگیر.
- مقصد را چک کن. پلتفرمی که خودش تبدیل می‌کند (یوتیوب، اینستاگرام، تیک‌تاک): هر دو کدک خوب است، HEVC آپلود کوچک‌تر است. یک آدم، یک پخش‌کننده، یک صفحه‌ی وب: پیش‌فرض H.264، مگر دستگاهش را چک کرده باشی.
- HDR را چک کن. اگر منبع ۱۰ بیتی HDR است و می‌خواهی HDR بماند، HEVC. اگر مقصد SDR است، tone-map کن و هر دو کدک جواب می‌دهد.
- انکودرت را چک کن. HEVC سخت‌افزاری داری: استفاده کن. فقط نرم‌افزاری: H.264 برای سرعت، HEVC اگر می‌توانی بگذاری کار کند.
- اول کیفیت را تعیین کن، بعد بیت‌ریت را. هدفی که مقصد لایقش است انتخاب کن (VMAF ۹۳ به بالا برای هر چیزی که دوباره انکود می‌شود، ۹۵ به بالا برای فایلی که مستقیم تماشا می‌شود) و بگذار بیت‌ریت دنبالش بیاید.
- یک بار اندازه بگیر. یک نمونه‌ی کوتاه را به هر دو روش انکود کن و نمره و حجم را مقایسه کن. انکودرها بیشتر از کدک‌ها با هم فرق دارند و ده دقیقه اندازه‌گیری بحثی را تمام می‌کند که رشته‌های فروم هیچ‌وقت تمامش نمی‌کنند.
AV1 چطور؟
AV1 قدم بعدی است: بدون حق امتیاز، کارآمدتر از HEVC، و فرمتی که یوتیوب و متا روزبه‌روز بیشتر به بیننده‌ها می‌دهند. برای آپلود در ۲۰۲۶ اگر سخت‌افزارت انکودش کند (Intel Arc، انویدیا RTX سری ۴۰ به بعد، AMD RDNA 3 به بعد) و پلتفرمت بپذیرد، انتخاب معقولی است؛ یوتیوب می‌پذیرد. برای بقیه‌ی موارد همان مشکل سازگاری‌ای را دارد که HEVC در ۲۰۱۷ داشت، و انکود نرم‌افزاری AV1 از آن هم کندتر است. بچلون SVT-AV1 را فقط برای یک مورد به‌عنوان fallback نگه می‌دارد: آپلود HDR به یوتیوب روی دستگاهی که انکودر HEVC ده‌بیتی ندارد.
هر انکودر در اولین اجرا با یک انکود کوتاه ۸ و ۱۰ بیتی تست می‌شود تا اپ بداند این کامپیوتر واقعاً چه می‌تواند.
راه میان‌بر
بچلون پیش‌فرضش HEVC است و انکودرهای کامپیوترت را به ترتیب می‌آزماید (NVENC، Quick Sync، AMD AMF، بعد انکودر نرم‌افزاری Kvazaar، بعد Media Foundation). برای مقصدی که انتخاب می‌کنی کدک درست را برمی‌دارد، HDR را جایی که مقصد می‌پذیرد نگه می‌دارد، هر خروجی را با VMAF می‌سنجد و هیچ‌چیز زیر ۹۳ را «آماده» نمی‌گوید. گزارش رایگان قبل از هر تصمیمی می‌گوید فایلت چیست. سه ویدیوی اول با همه‌ی امکانات رایگان. دانلود نسخه‌ی ویندوز یا دیدن پلن‌ها.