برای کم کردن حجم فیلم بدون افت کیفیتی که چشم ببیند، فایل را با یک کدک کارآمد (H.264 یا HEVC) و بیت‌ریتی متناسب با محتوا دوباره بساز، رزولوشن را به اندازه‌ی صفحه‌ای که بیننده واقعاً می‌بیند برسان، و در آخر نتیجه را با فایل اصلی مقایسه کن. هر فشرده‌سازی چیزی را دور می‌ریزد؛ هدف این است که فقط چیزی دور ریخته شود که کسی نمی‌بیند، و امتیاز VMAF از حدود ۹۰ به بالا راه عملی سنجیدنش است.
واقعاً می‌شود حجم فیلم را بدون افت کیفیت کم کرد؟
به معنای دقیق کلمه، نه. فشرده‌سازی بی‌اتلاف (lossless) برای ویدیو وجود دارد، ولی حجم را تقریباً کم نمی‌کند. منظور همه از «بدون افت کیفیت» این است که اگر دو فایل را کنار هم بگذاری، نتوانی بگویی کدام اصلی است.
اینکه چقدر جا برای سبک‌تر شدن هست، به فایل اصلی بستگی دارد. فیلم ProRes یا Log گوشی، یا 4K با بیت‌ریت بالا، جای خیلی زیادی دارد و گاهی تا ۹۰٪ سبک‌تر می‌شود. فیلمی که از تلگرام یا اینستاگرام دانلود کرده‌ای قبلاً فشرده شده و تقریباً جایی برای کم شدن ندارد.
کدک، بیت‌ریت یا رزولوشن: کدام حجم را کم می‌کند؟
حجم فایل تقریباً برابر است با بیت‌ریت ضرب در مدت. فیلم یک‌دقیقه‌ای با ۱۰ مگابیت بر ثانیه حدود ۷۵ مگابایت می‌شود. پس هر چیزی که بیت‌ریت لازم را پایین بیاورد، حجم را کم می‌کند.
| اهرم | چه چیزی را عوض می‌کند | اثر روی حجم | خطر |
|---|---|---|---|
| کدک | شیوه‌ی توصیف هر فریم | تبدیل ProRes به H.264 یا HEVC بزرگ‌ترین صرفه‌جویی است | کم، اگر بیت‌ریت معقول باشد |
| بیت‌ریت | داده در هر ثانیه | تقریباً به همان نسبت | بیت‌ریت خیلی کم: چهارخانه شدن در صحنه‌های تاریک و پرحرکت |
| رزولوشن | تعداد پیکسل هر فریم | 4K به 1080p یعنی یک‌چهارم پیکسل | از دست رفتن جزئیات روی صفحه‌های بزرگ |
| فریم‌ریت | فریم در هر ثانیه | صرفه‌جویی کم | لرزش تصویر؛ بهتر است دست نخورد |
HEVC معمولاً با بیت‌ریت کمتری از H.264 به همان کیفیت می‌رسد، ولی همه‌ی دستگاه‌ها و برنامه‌ها به یک اندازه پشتیبانی‌اش نمی‌کنند. اگر مطمئن نیستی فایل کجا پخش می‌شود، H.264 امن‌ترین انتخاب است. اگر گوشی فایل .mov داده، تبدیل MOV به MP4 در ویندوز اغلب فقط عوض کردن ظرف است و انکود دوباره نمی‌خواهد؛ اینکه انکودر کارت گرافیکت به اندازه‌ی کافی خوب است یا نه را هم در انکود سخت‌افزاری یا نرم‌افزاری اندازه گرفته‌ایم.
چه امتیاز VMAF کافی است؟
VMAF معیار متن‌باز کیفیتی است که نتفلیکس ساخته: فایل جدید را فریم‌به‌فریم با اصلی مقایسه می‌کند و از ۰ تا ۱۰۰ نمره می‌دهد. جدول زیر راهنمای تقریبی است، نه استاندارد رسمی:
| VMAF | معمولاً یعنی |
|---|---|
| ۹۵ و بالاتر | فرق تقریباً دیده نمی‌شود |
| ۹۰ تا ۹۵ | برای گوشی و شبکه‌های اجتماعی خوب است |
| ۸۵ تا ۹۰ | در صحنه‌های سخت، نرمی و ایراد دیده می‌شود |
| زیر ۸۵ | افت کیفیت معلوم است |
فایلی که قرار است اینستاگرام یا یوتیوب دوباره فشرده‌اش کند، بهتر است دست‌کم بالای ۹۰ باشد تا فشرده‌سازی پلتفرم از یک نقطه‌ی تمیز شروع کند. برای نسخه‌ای که خودت نگه می‌داری، ۹۵ هدف خوبی است.
قدم‌به‌قدم: حجم فیلم را چطور کم کنیم؟
- ببین فایلت چیست: کدک، رزولوشن، فریم‌ریت، بیت‌ریت، و اینکه HDR یا Log است یا نه.
- مقصد را مشخص کن. ریلز ۱۰۸۰ × ۱۹۲۰ می‌خواهد و یوتیوب برای 1080p با ۳۰ فریم حدود ۸ مگابیت پیشنهاد می‌کند. عددهای کامل در تنظیمات خروجی ریلز آمده است.
- کدک را انتخاب کن: H.264 برای سازگاری، HEVC برای حجم کمتر هر جا که پشتیبانی می‌شود.
- با کیفیت ثابت انکود کن، نه بیت‌ریت ثابت. در x264 این همان تنظیم CRF است؛ محدوده‌ی معمولش ۱۸ تا ۲۳ است و مستندات خود FFmpeg عدد ۱۷ یا ۱۸ را «تقریباً بدون افت دیداری» می‌داند.
- فریم‌ریت را عوض نکن و رنگ را درست تبدیل کن. فیلم HDR برای مقصد SDR باید tone-map شود، وگرنه رنگ‌پریده دیده می‌شود.
- نتیجه را با اصلی بسنج. اگر امتیاز زیر هدفت بود، کیفیت را بالا ببر و دوباره بساز.
- حجم‌ها را مقایسه کن. اگر خیلی کم نشده، فایل اصلی از قبل بهینه بوده؛ همان را بفرست.
کی نباید فیلم را فشرده کرد؟
- فیلمی که قبلاً فشرده شده. فیلمی که از تلگرام یا اینستاگرام دانلود شده را دوباره فشرده کنی، افت روی افت می‌آید.
- فایلی که برای تدوینگر می‌فرستی. کسی که قرار است رنگ را درست کند، ProRes یا Log اصلی را لازم دارد.
- نسخه‌ی اصلی و آرشیو. اصلی را نگه دار و از یک کپی نسخه‌ی سبک بساز.
- فایلی که از قبل درست است. فایل 1080p با H.264 و ۸ مگابیت برای یوتیوب، چیز زیادی برای کم شدن ندارد.
دنبال برنامه‌ی مناسب هستی؟ شش ابزار را در بهترین برنامه‌ی کم کردن حجم ویدیو برای ویندوز کنار هم گذاشته‌ایم، و اگر الان با هندبریک کار می‌کنی، جایگزین HandBrake می‌گوید کجا به کارت می‌آید و کجا نه.
در ایران، هر گیگ کمتر یعنی پول و وقت کمتر
با میانه‌ی سرعت آپلود اینترنت ثابت (حدود ۵٫۷ مگابیت)، یک فایل ۴ گیگی حدود یک ساعت و نیم آپلود می‌شود و با شکن حجمی حدود ۳۵ هزار تومان خرج دارد. همان کلیپ در ۴۰۰ مگابایت، حدود ده دقیقه و سه‌چهار هزار تومان. جدول کامل را در حجم شکن را پای آپلود ویدیو هدر نده گذاشته‌ایم. و پلتفرم در هر دو حالت نسخه‌ی فشرده‌ی خودش را به بیننده نشان می‌دهد.
راه کوتاه‌تر
بچلون همین قدم‌ها را روی کامپیوتر خودت انجام می‌دهد، بدون اینکه فایل جایی آپلود شود. گزارش رایگانش می‌گوید اصلاً فشرده کردن این فایل می‌ارزد یا نه. اگر بیرزد، نسخه‌ی آماده‌ی آپلود برای ریلز، یوتیوب، تیک‌تاک یا «آپلود سبک» (برای فرستادن در تلگرام و واتساپ) می‌سازد، کیفیتش را با VMAF می‌سنجد و فایلی را که زیر حد مجاز باشد تحویل نمی‌دهد. سه ویدیوی اول با همه‌ی امکانات رایگان است. دانلود نسخه‌ی ویندوز یا دیدن پلن‌ها.