فیلم ProRes آیفون و APV گلکسی حجیم است چون این‌ها کدک تدوین‌اند: هر فریم را یک تصویر کامل ذخیره می‌کنند تا تدوینگر بتواند هر جا خواست ببُرد، رنگ‌آمیزی کند و جلو و عقب برود بی‌آنکه تصویر به‌هم بریزد. HEVC و H.264، یعنی کدک‌هایی که گوشی معمولاً با آن‌ها ضبط می‌کند و پلتفرم‌ها پخش می‌کنند، یک فریم کامل نگه می‌دارند و بعد بیشتر فقط تغییرها را؛ برای همین کسری از آن حجم‌اند. طبق گفته‌ی خود اپل، فایل ProRes تا ۳۰ برابر فایل HEVC حجم دارد و Android Authority حجم APV 422 HQ را در 1080p30 حدود ۱٫۵ گیگابایت در دقیقه اندازه گرفته. فایل اصلی را برای تدوین نگه دار و برای آپلود یک نسخه‌ی HEVC با بیت‌ریت مقصد بساز که کیفیتش اندازه‌گیری شده باشد.
یک دقیقه فیلم، دو کدک. عدد اپل برای ProRes: تا ۳۰ برابر حجم HEVC.
فرق ProRes و APV با HEVC دقیقاً چیست؟
همه‌ی فرق در این است که هر کدک با «زمان» چه می‌کند.
کدک‌های Intra-frame (مثل ProRes و APV) هر فریم را جدا و مستقل فشرده می‌کنند. فریم هزارم هیچ ربطی به فریم نهصد و نود و نهم ندارد. هر فریم یک عکس کامل است که خیلی کم فشرده شده، با رنگ ۱۰ بیتی و جزئیات رنگی زیاد (عدد «422» در اسمشان یعنی اطلاعات رنگ با دو برابر وضوح افقی فایل‌های معمولِ پخش نگه داشته می‌شود).
کدک‌های Inter-frame (مثل HEVC و H.264) هر چند وقت یک بار یک فریم کامل (keyframe) ذخیره می‌کنند و بینشان فقط می‌نویسند چه چیزی جابه‌جا شده یا عوض شده. در یک نمای ثابت که کسی جلوی دوربین حرف می‌زند، از یک فریم تا فریم بعد فقط تکه‌ی کوچکی از تصویر تغییر می‌کند، پس بیشتر هر فریم تقریباً هیچ هزینه‌ای ندارد.
فایل Intra-frame را هر جا بخواهی تمیز می‌بُری؛ فایل Inter-frame کسری از آن حجم است و آپلود همین را می‌خواهد.
کل ماجرا همین انتخاب طراحی است. فیلم Intra-frame از هر نقطه‌ای سریع باز می‌شود، رنگ‌آمیزی سنگین را تحمل می‌کند و وقتی رنگش را هل می‌دهی بلوک‌بلوک نمی‌شود؛ دقیقاً چیزی که روی تایم‌لاین تدوین می‌خواهی. فیلم Inter-frame برای نگه‌داشتن و فرستادن بهینه است؛ دقیقاً چیزی که روی اینترنت می‌خواهی. هیچ‌کدام «بهتر» نیست؛ هر کدام برای کار دیگری ساخته شده.
APV (کوتاه‌شده‌ی Advanced Professional Video) جواب سامسونگ به ProRes است که به پرچم‌دارهای اخیر گلکسی، از جمله سری S25 که پایین‌تر تستش کردیم، اضافه شده. همان ایده: Intra-frame، ده‌بیتی، 422، بیت‌ریت بالا، ساخته‌شده برای تدوین.
این فایل‌ها واقعاً چقدر حجم دارند؟
حجم فایل یعنی بیت‌ریت ضرب در مدت. یک دقیقه با ۱۰ مگابیت بر ثانیه می‌شود ۶۰۰ مگابیت، یعنی حدود ۷۵ مگابایت. بقیه‌ی حساب‌ها از همین درمی‌آید.
| کدک | نوع | حجم تقریبی هر دقیقه | به درد چه کاری می‌خورد |
|---|---|---|---|
| ProRes آیفون | Intra-frame | تا ۳۰ برابر ضبط HEVC (اپل) | تدوین، اصلاح رنگ، آرشیو نسخه‌ی اصلی |
| APV 422 HQ با 1080p30 | Intra-frame | حدود ۱٫۵ گیگابایت (Android Authority) | تدوین و اصلاح رنگ روی کامپیوتر |
| APV HLG گلکسی S25 با ۲۴۸ مگابیت | Intra-frame | حدود ۱٫۹ گیگابایت (۲۴۸ مگابیت × ۶۰ ثانیه) | تدوین |
| HEVC با ۱۰ مگابیت | Inter-frame | حدود ۷۵ مگابایت | آپلود، فرستادن، تحویل HDR |
| H.264 با ۸ مگابیت (عدد یوتیوب برای 1080p30) | Inter-frame | حدود ۶۰ مگابایت | آپلود جایی که سازگاری مهم است |
یعنی دو دقیقه APV یا ProRes راحت چند گیگ می‌شود و یک فیلم‌برداری کوتاه حافظه‌ی گوشی را پر می‌کند. این ایراد نیست؛ قیمت فایلی است که زیر دست تدوینگر دوام بیاورد.
اینستاگرام و یوتیوب این کیفیت اضافه را نگه می‌دارند؟
نه. هر آپلودی باز می‌شود و در نسخه‌های خود پلتفرم، با بیت‌ریتی خیلی پایین‌تر از چیزی که فرستادی، دوباره انکود می‌شود. توصیه‌ی یوتیوب برای 1080p30 حدود ۸ مگابیت است و مشخصات متا برای ریلز ۱۰۸۰×۱۹۲۰ با ۳۰ فریم. چیزی که فالوورهایت می‌بینند انکود پلتفرم است، نه فایل اصلی تو.
پس فایل ۴ گیگی ویدیوی «۴ گیگی» تحویل نمی‌دهد؛ فقط یک آپلود طولانی، و بعدش همان فشرده‌سازی‌ای که بقیه هم می‌خورند. بعضی از این فایل‌ها رنگ Log یا HDR هم دارند که پلتفرم ممکن است اشتباه بخواند و نتیجه‌اش فیلم خاکستری یا رنگ‌پریده است، هر چقدر هم که حجم فرستاده باشی؛ این بخش رنگی در مقاله‌های دیگر آمده و این‌جا فقط سراغ حجم می‌رویم.
ولی آن حجم اضافه هزینه دارد، و این هزینه را تو در خانه‌ی خودت می‌دهی.
آپلود یک فایل ۴ گیگی با اینترنت ایران چقدر وقت و پول می‌برد؟
میانه‌ی سرعت آپلود اینترنت ثابت در ایران حدود ۵٫۷ مگابیت بر ثانیه است. فایل ۴ گیگی یعنی حدود ۳۲ هزار مگابیت؛ تقسیم بر ۵٫۷ می‌شود نزدیک ۵۶۰۰ ثانیه، یعنی حدود ۹۴ دقیقه. این بدون قطعی است. اگر وسط کار فیلترشکن قطع شود و آپلود از اول شروع شود، همان ۹۴ دقیقه را دوباره می‌دهی.
حالا پول. فیلترشکن حجمی به‌طور میانگین حدود ۸ هزار تومان برای هر گیگابایت است و خود تونل حدود ۱۰٪ داده‌ی اضافه می‌سوزاند. ۴ گیگ با سربار می‌شود حدود ۴٫۴ گیگ، یعنی حدود ۳۵ هزار تومان برای یک بار آپلود یک کلیپ. حساب کامل‌تر، با جدول حجم‌های مختلف، در حجم فیلترشکن را پای آپلود ویدیو هدر نده آمده.
اگر همان کاهش ۹۶ درصدی‌ای را که پایین‌تر روی یک فایل واقعی اندازه گرفتیم روی این فایل ۴ گیگی فرض کنیم:
- فایل اصلی ۴ گیگی: حدود ۹۴ دقیقه آپلود، حدود ۳۵ هزار تومان حجم فیلترشکن.
- نسخه‌ی آپلود، حدود ۱۶۰ مگابایت: حدود ۴ دقیقه آپلود، حدود ۱٬۴۰۰ تومان.
فایل کوچک‌تر فقط وقت و پول را کم نمی‌کند؛ احتمال اینکه آپلود همان بار اول تمام شود را هم خیلی بالا می‌برد. با اینترنتی که هر نیم ساعت یک بار قطع و وصل می‌شود، این یکی شاید از همه مهم‌تر باشد.
به‌جای فایل اصلی چه چیزی آپلود کنیم؟
یک نسخه‌ی HEVC، با همان بیت‌ریتی که مقصد واقعاً استفاده می‌کند، که با فایل اصلی مقایسه و اندازه‌گیری شده باشد تا مطمئن باشی چیز دیدنی‌ای از دست نرفته. HEVC این‌جا پیش‌فرض درستی است: HDR ده‌بیتی را حمل می‌کند، همه‌ی پلتفرم‌های بزرگ می‌پذیرندش و برای کیفیت یکسان بیت‌ریت کمتری از H.264 می‌خواهد. مقایسه‌ی کامل این دو در تفاوت HEVC و H.264 آمده.
کلمه‌ی کلیدی «اندازه‌گیری‌شده» است. فایل کوچک ساختن کاری ندارد؛ فایل کوچکی که بتوانی نشان بدهی همان شکلی است، هدف اصلی است. ابزار معمولش VMAF است: نمره‌ای از ۰ تا ۱۰۰ که پیش‌بینی می‌کند نسخه‌ی فشرده چقدر شبیه اصل دیده می‌شود. به‌عنوان راهنمای تقریبی و غیررسمی، ۹۵ به بالا تقریباً نامرئی است و ۹۰ تا ۹۵ برای گوشی و شبکه‌های اجتماعی خوب.
یک نمونه‌ی واقعی از تست‌های خودمان: یک کلیپ APV HLG از گلکسی S25، ۱۴۳ ثانیه با ۲۴۸ مگابیت بر ثانیه، که طبق قاعده‌ی بیت‌ریت ضرب در مدت حدود ۴٫۴ گیگابایت می‌شود. نسخه‌ی آماده‌ی ریلز حدود ۱۷۰ تا ۱۸۱ مگابایت درآمد، یعنی ۹۶٪ کوچک‌تر، با VMAF برابر ۹۴٫۷۰. روی اینترنت ایران این یعنی فرق بین نزدیک دو ساعت آپلود و چند دقیقه.
کارت پایان کار نمره‌ی کیفیت اندازه‌گیری‌شده را کنار حجم و زمان آپلود نشان می‌دهد تا مجبور نباشی چشم‌بسته به انکودر اعتماد کنی. (عددهای این تصویر نمونه‌اند.)
نسخه‌ی آپلود را قدم‌به‌قدم چطور بسازیم؟
- فایل اصلی را نگه دار. فایل ProRes یا APV را به کامپیوتر منتقل کن و دست به آن نزن. هم فایل تدوینت است و هم آرشیوت؛ هیچ آپلودی جایش را نمی‌گیرد.
- اول مقصد را انتخاب کن. یوتیوب، ریلز و تیک‌تاک هر کدام چیز دیگری می‌خواهند: رزولوشن، فریم‌ریت، عمق بیت، اینکه HDR زنده بماند یا نه. بیت‌ریت را مقصد تعیین می‌کند، نه فایل منبع.
- رنگ را چک کن. اگر کلیپ Log است، باید با LUT رسمی اپل یا سامسونگ به Rec.709 تبدیل شود. اگر HDR است و مقصد HDR نشان نمی‌دهد، باید به SDR تبدیل (tone-map) شود. این قدم را جا بیندازی، نسخه‌ات با هر بیت‌ریتی غلط دیده می‌شود.
- با بیت‌ریت مقصد به HEVC انکود کن. برای 1080p30 یوتیوب حدود همان ۸ مگابیتی که خود یوتیوب می‌گوید؛ برای 4K خیلی بیشتر. اگر کامپیوترت انکودر سخت‌افزاری دارد (NVENC، Quick Sync، AMF) از آن استفاده کن؛ خیلی سریع‌تر از نرم‌افزاری است.
- اندازه بگیر. نسخه را با VMAF با فایل اصلی مقایسه کن. اگر زیر کفِ تو بود (۹۳ برای هر چیزی که پلتفرم دوباره انکود می‌کند کف معقولی است)، بیت‌ریت را بالا ببر و دوباره انکود کن. روش کامل در کم کردن حجم فیلم بدون افت کیفیت آمده.
- نسخه را آپلود کن، اصل را آرشیو. تا وقتی پست منتشر نشده و درست دیده نمی‌شود، هیچ‌کدام را پاک نکن.
پس دیگر با ProRes یا APV فیلم نگیرم؟
اگر تدوین می‌کنی، چرا، بگیر. اگر رنگ‌آمیزی می‌کنی، فیلم را با دوربین‌های دیگر قاطی می‌کنی یا زیاد کراپ و قاب‌بندی دوباره می‌کنی، کدک Intra-frame ارزش آن همه حافظه را دارد. عدد «تا ۳۰ برابر HEVC» از مقاله‌ی خود اپل، About Apple ProRes on iPhone، آمده و اپل همان‌جا ProRes را فرمتی برای پس‌تولید معرفی می‌کند، نه برای فرستادن روزمره.
ولی اگر تدوین نمی‌کنی و کلیپ مستقیم از گوشی به اینستاگرام می‌رود، ضبط معمولی HEVC گوشی انتخاب منطقی‌تری است. از اول Inter-frame است، HDR را پشتیبانی می‌کند و همین حالا هم نزدیک چیزی است که پلتفرم‌ها می‌خواهند. ProRes گرفتن برای کلیپی که دست‌نخورده پست می‌شود، فقط قدم فشرده‌سازی را از گوشی به کامپیوترت منتقل می‌کند و سر راه حافظه‌ی گوشی را هم می‌خورد.
قاعده‌ای که در هر دو حالت درست است: با چیزی فیلم بگیر که به کار تدوین بیاید، چیزی را آپلود کن که به کار مقصد بیاید. این دو تقریباً هیچ‌وقت یک فایل نیستند.
راه میان‌بر
بچلون همین قدم‌ها را روی ویندوز خودش انجام می‌دهد. فایل ProRes یا APV را بکش و رها کن، یوتیوب یا ریلز یا تیک‌تاک را انتخاب کن؛ گزارش رایگان می‌گوید فایلت چیست و پلتفرم با آن چه می‌کند: Log، HDR، فریم‌ریت، بیت‌ریت، بلندی صدا. با یک کلیک نسخه‌ی HEVC با بیت‌ریت مقصد می‌سازد، رنگ را هر جا لازم باشد تبدیل می‌کند، با VMAF می‌سنجد و هیچ‌چیز زیر ۹۳ را «آماده» نمی‌گوید؛ فایل اصلی هم هرگز دست نمی‌خورد. همه‌چیز آفلاین است، پس نه حجم فیلترشکن می‌سوزاند و نه با قطعی اینترنت متوقف می‌شود. سه ویدیوی اول با همه‌ی امکانات رایگان است: دانلود نسخه‌ی ویندوز یا دیدن پلن‌ها.